Zaburzenia czynności jąder

Rola męskiego układu rozrodczego polega na wytwarzaniu nasienia w celu posiadania potomstwa (funkcja rozrodcza) oraz na kształtowaniu cech typowych dla płci męskiej (androgenizacja). Jądra są kluczowym narządem układu rozrodczego i jednocześnie ważnym gruczołem dokrewnym — odpowiadają za produkcję testosteronu oraz wytwarzanie męskich gamet, czyli plemników, w procesie zwanym spermatogenezą. Prawidłowa czynność jąder jest regulowana przez hormony wydzielane przez przysadkę mózgową. Wskazaniami do oceny funkcji męskiego układu rozrodczego są przede wszystkim zaburzenia płodności i/lub androgenizacji.

Hipogonadyzm, czyli zespół objawów wynikających z niedoboru testosteronu, może być następstwem chorób jąder, zaburzeń osi podwzgórze–przysadka, a także innych chorób i zaburzeń ogólnoustrojowych. Do jego rozwoju mogą również prowadzić niektóre leki, zabiegi chirurgiczne oraz proces starzenia się organizmu. Obraz kliniczny hipogonadyzmu jest zróżnicowany i zależy od wieku, w którym doszło do niedoboru hormonów. W przypadku wystąpienia przed okresem pokwitania obserwuje się brak lub opóźnienie dojrzewania płciowego. Hipogonadyzm popokwitaniowy, występujący u dorosłych mężczyzn, objawia się m.in. obniżeniem libido, zaburzeniami erekcji, ginekomastią, uderzeniami gorąca, nadmierną potliwością, obniżonym nastrojem, uczuciem zimna, bólami mięśni, zmniejszeniem siły mięśniowej, wzrostem masy ciała oraz przerzedzeniem owłosienia płciowego.

Diagnostyka hipogonadyzmu opiera się na badaniach hormonalnych, ultrasonografii jąder, rezonansie magnetycznym przysadki mózgowej i podwzgórza, a w wybranych przypadkach także na badaniach cytogenetycznych i molekularnych. W diagnostyce niepłodności męskiej istotnym elementem jest również ocena makro- i mikroskopowa nasienia.

Odrębnym problemem medycznym są zaburzenia wynikające ze stosowania środków anaboliczno-androgennych (SAA). U mężczyzn przyjmujących te preparaty dochodzi do obniżenia endogennego wydzielania testosteronu, zmniejszenia objętości jąder oraz zahamowania spermatogenezy. Dodatkowo mogą występować obniżenie libido, ginekomastia, zmiany trądzikowe, nadciśnienie tętnicze, poliglobulia (nadkrwistość, wzrost hematokrytu) a także objawy toksycznego uszkodzenia wątroby.